Een nieuwe basis voor het voetbal: De Waardenvolle Club

Posted on 29 november 2016

0


Iedereen die nog twijfelt over de deplorabele staat van ons voetbal raad ik aan een stukje van de wedstrijd Luxemburg-Nederland terug te kijken. In het rapport ‘Winnaars van morgen’ laat de KNVB weten hoe het Nederlands Elftal beter kan gaan presteren. Voetbalbestuurders (amateur, prof of bond) in het hele land moeten ermee aan de slag. Tegelijkertijd is presteren op het veld bepaald niet het enige waar voetbalbestuurders zich druk om maken. Ik hoor hen vaak zuchten over de complexiteit van hun werk.

In mijn proefschrift ‘De Waardenvolle Club’ is deze verzuchting het startpunt. Ik beweer niet dat de staat van onze voetbalorganisaties deplorabel is – sterker, er ligt een ijzersterke infrastructuur. Desondanks is de verzuchting van de bestuurders zorgelijk. De clubs vormen de basis van het voetbal en bestuurders hebben veel moeite om oplossingen te vinden om als voetbalclub in een steeds veranderende omgeving van waarde te zijn en tegelijkertijd de identiteit te bewaren.

voorkant-de-waardenvolle-club

De waarden van een club
Het besturen van een club draait om het creëren van verschillende waarden. Deze waarden kunnen worden uitgedrukt in prestaties op het veld, zoals ‘Winnaars van morgen’ doet. Maar binnen clubs gaat het ook om het creëren van culturele waarden, waarbij bestuurders zorgen voor een cultuur waar leden en supporters zich thuis voelen, en om het creëren van zakelijke waarden – voor sponsoren en overheden bijvoorbeeld.

En alsof dat allemaal nog niet moeilijk genoeg is dienen voetbalbestuurders tegenwoordig ook publieke waarden te creëren. Daarmee bedoel ik dat zij opbrengsten moeten realiseren die gericht zijn op het bijdragen aan vraagstukken zoals sociale cohesie, leefbaarheid, participatie en duurzaamheid. Zo schrijft de KNVB in haar huidige beleidsplan:

‘Als geen andere sport heeft voetbal het vermogen om mensen te betrekken en samen te brengen. (…) Samen kunnen we onze maatschappelijke problemen aan.’

Het probleem is: de vier waarden versterken elkaar lang niet altijd of kunnen zelfs conflicterend zijn. Zo draagt een zakelijke opstelling niet altijd bij aan de sfeer op de club en kunnen supporters zich afvragen of investeringen in maatschappelijke projecten niet beter in een nieuwe linksback gestopt hadden kunnen worden. Bovendien bestaan er veel verschillende opvattingen over de waarden zelf. Voor het ene lid ziet een gezellige club er heel anders uit dan voor een ander en de meningen over de bijdrage die een club kan en moet leveren aan maatschappelijke problemen kunnen ver uit elkaar lopen.

Niet ideaal
De verzuchting van de bestuurders is dus goed te begrijpen. In de praktijk zoeken zij naar een manier om de creatie van sportieve, culturele, zakelijke en publieke waarden aan elkaar te verbinden. Binnen alle verschillende manieren herken ik grofweg twee type clubs: de Zakelijke Club en de Open Club.

In de Zakelijke Club is voetbal een ‘product’. Met het gebruik van deze term drukken voetbalbestuurders uit dat zij het voetbal op een bedrijfsmatige manier runnen. Daarmee reageren zij op het vermeende amateuristisch en niet-zakelijk besturen van de aloude vereniging.

De Open Club zie ik als een reactie op de Zakelijke Club. De Open Club stelt expliciet dat voetbalorganisaties publieke waarden moeten creëren. In de Open Club zien bestuurders voetbal niet als een product, maar vooral als een middel om bij te dragen aan maatschappelijke vraagstukken.

Beide typen zijn niet ideaal. Zo lopen bestuurders binnen Open Clubs het risico (te) veel nadruk te leggen op hun bijdrage aan de samenleving. Wanneer de club meer een welzijns- dan een voetbalorganisatie wordt, zal het zijn aantrekkingskracht verliezen op leden, sponsors en supporters die in eerste instantie vooral vanwege het voetbal komen. In de Zakelijke Club bestaat juist (te) weinig aandacht voor publieke waardencreatie en worden maatschappelijke activiteiten vooral bezien vanuit hun financiële rendement voor de club. Dat levert niet per definitie een waardevolle bijdrage op aan de samenleving.

Een nieuw type club
Daarom is tijd voor een nieuw type voetbalorganisatie: De Waardenvolle Club, een organisatie die gericht is op het creëren van zowel sportieve, zakelijke, culturele als publieke waarden en de spanning daartussen accepteert. De Waardenvolle Club zet het voetbal centraal: het spel is de waardencreator en wordt niet gezien een product of middel. Sturing vindt plaats op basis van verantwoordelijkheid nemen (door bestuurders) en geven (aan trainers, coaches en andere clubmedewerkers) en reflectie op het eigen gedrag in relatie tot de uitgedragen waarden. Dit in plaats van sturing op basis van targets, verantwoording of moraliteit.

Dit is – heel in het kort – de theorie. Vanuit het adagium there is nothing so practical as a good theory werk ik De Waardenvolle Club in mijn proefschrift uit naar concrete handvatten voor het handelen van bestuurders. Handvatten die de verzuchting van de bestuurders kunnen verlichten en er voor zorgen dat de ijzersterke infrastructuur overeind blijft. Dat is tevens een basis om in de toekomst met meer plezier naar Luxemburg-Nederland te kunnen kijken.

Deze column verscheen in Sportknowhow XL. Het is het eerste deel van een tweeluik. Het tweede deel verschijnt 6 december 2016.

Op 16 december verdedig ik mijn proefschrift ‘De Waardenvolle Club’. Meer informatie vind je hier.