Nieuwe inzichten in de publieke waarde van de Eredivisie

Posted on 17 mei 2021

0


Al enkele jaren leeft bij de Eredivisie CV (ECV) de wens om de maatschappelijke betekenis van het profvoetbal in Nederland beter inzichtelijk te krijgen. Vooral de waarde van de maatschappelijke activiteiten die door de foundations van de clubs wordt gecreëerd is nog niet altijd even zichtbaar, waardoor het moeilijk is om te laten zien wat de Eredivisie als league kan bijdragen aan maatschappelijke doelstellingen in ons land. De Coronacrisis heeft onderstreept hoe belangrijk dit is voor iedereen die betrokken is bij het betaald voetbal. Middenin de crisis kregen de Eredivisieclubs enkele tientallen miljoenen euro’s voorschot aan loonsubsidie van de Nederlandse overheid. Voor een bedrijfssector met een hoge zichtbaarheid in de Nederlandse samenleving lijkt zo’n steunmaatregel wellicht logisch. Toch was het geen abc’tje dat de clubs konden rekenen op staatssteun. Toenmalig VVD-fractievoorzitter Klaas Dijkhoff verwachtte weinig begrip in de samenleving voor het helpen van betaald voetbalclubs, mede vanwege de hoge salarissen van spelers in de top. Een concretisering van de waarde van de Eredivisie op maatschappelijk vlak is dus erg nodig.

Meer dan voetbal

Vanaf 2006 zette de Stichting Meer dan Voetbal zich tien jaar in om profclubs maatschappelijk betrokken te maken en te houden. Samen met de Universiteit Utrecht werd een aantal seizoenen nauwgezet bijgehouden hoeveel projecten de clubs uitvoerden, hoeveel mensen daarmee werden bereikt, hoeveel maatschappelijke partners betrokken waren en hoeveel geld ermee was gemoeid. In die jaren was een gestage groei van maatschappelijke inzet zichtbaar.

Het opheffen van Meer dan Voetbal in 2016 betekende niet dat de clubs minder maatschappelijk actief werden. Alle 18 clubs in de Eredivisie organiseren momenteel op wekelijkse of zelfs dagelijkse basis projecten om bij te dragen aan actuele maatschappelijke vraagstukken, veelal in de eigen regio en via hun foundations. De ECV ondersteunt de clubs hierbij, bijvoorbeeld via kennisoverdracht. Wel stopte de centrale monitoring na het einde van Meer dan Voetbal, waardoor het aantonen van de maatschappelijke impact van de Eredivisie als geheel niet meer mogelijk is.

Nieuwe tijden, nieuwe aanpak

Tijd voor verandering, zo besloten de ECV en de clubs, mede na de ervaring met politiek Den Haag vorig voorjaar. Zij willen inzicht in hun maatschappelijke impact. Niet alleen om de politiek te informeren, maar ook om zelf inzichtelijk te hebben wat hun werk oplevert en hoe ze nog meer impact zouden kunnen creëren. Intussen hebben de foundations zich zowel inhoudelijk als organisatorisch ontwikkeld, waardoor de aloude manier van monitoring niet meer passend is.

Zo biedt Vitesse inmiddels projecten aan in iedere levensfase en heeft FC Utrecht een uitgebreid programma voor ouderen in de strijd tegen dementie en eenzaamheid, met projecten als OldStars en Tikkie Terug. Dergelijke projecten en programma’s vragen om een andere manier van onderzoeken: waar een aantal jaar geleden monitoring van het aantal deelnemers volstond, wordt steeds meer gevraagd naar het daadwerkelijke maatschappelijke effect van deze projecten, bijvoorbeeld op eenzaamheid.

Ook de positie van de foundations in relatie tot de clubs is veranderd. RKC Waalwijk heeft de Raad van Commissarissen van de club bijvoorbeeld deel gemaakt van de ‘governance’ van de Stichting Samen RKC. Clubs en foundations zijn bovendien veel meer dan voorheen gericht op hun omgeving en het aangaan van partnerschappen. Zo is Heracles Almelo de spil in een lokaal netwerk, waarin de club bijdraagt aan de doelen van zowel maatschappelijke organisaties, bedrijven als kennisinstellingen. Ook deze ontwikkelen vragen om een andere manier van onderzoek doen.

Smachtend

Om die reden werken Universiteit Utrecht en de ECV momenteel aan het ontwikkelen van een nieuw instrument waarmee de ‘publieke waarde’ van de maatschappelijke activiteiten van zes pilotclubs in de Eredivisie zichtbaar gemaakt kan worden. Bij publieke waarde gaat het om de vraag welke publieke waarde(n) de foundation creëert in relatie tot de capaciteit (bijvoorbeeld welke actieve rol spelen stakeholders?) en legitimiteit (bijvoorbeeld hoeveel draagvlak heeft de club voor het uitvoeren van maatschappelijke activiteiten)? In de pilot beantwoorden we deze vraag met behulp van een zogenoemde Theorie van Verandering. Dit houdt in dat we samen met de clubs expliciet inzichtelijk maken welke van hun activiteiten leiden tot de gewenste waarden. Op deze manier worden zij gedwongen om na te denken over de keuzes die zij maken: moet je als club bijvoorbeeld bijdragen aan onderwijsactiviteiten als educatie niet één van de waarden is die je wil creëren? Of met wie moet je samenwerken als je als club wilt bijdragen aan het verminderen van overgewicht bij kinderen? En zien die organisaties de BVO ook als een logische partner?

Uiteindelijk leidt de pilot tot een onderzoeksinstrument dat door alle foundations gebruikt kan worden. De optelsom van de onderzoeken per club maakt de maatschappelijke betekenis van de Eredivisie inzichtelijk. Een inzicht waar de clubs, veel partners van de clubs én de politiek smachtend op zitten te wachten.

Samen met collega Jan-Willem van der Roest werk ik in opdracht van de ECV aan de ontwikkeling en uitvoering van nieuw onderzoek naar de publieke waarde van de Eredivisie. Dit artikel van onze hand verscheen in vakblad Sport & Strategie, editie april 2021.

Posted in: MVO en sport